Superman'in Beyazperdedeki Tüm Maceraları

DC Comics çizgi romanlarından uyarlanan ilk uzun metrajlı sinema filmi olan Superman and the Mole-Men (1951) gazeteciler Clark Kent ve Lois Lane’in bir petrol kuyusuyla ilgili haber yapmak üzere küçük bir kasabaya gelmelerini ve buradaki çalışmalar sonucu yerin derinliklerinde yaşayan küçük, tüylü insanların yeryüzüne çıkmalarını konu alır. 1950’lerin paranoya yüklü Amerikan kültürel ortamının bir ürünü olan Superman and the Mole-Men korku ve önyargıya dair alegorik bir öykü anlatır. Bugün alıştığımız anlamda bir Superman filmi olmaktan ziyade Soğuk Savaş döneminin The Day the Earth Stood Still (1951) gibi paranoya temalı yapımlarıyla akraba olan film, düşük bütçesine rağmen izleyiciden yoğun ilgi görmüş ve bir yıl sonra başlayacak Adventures of Superman (1952-1958) dizisinin de yolunu açmıştır.

Superman’in popüler kültürdeki benzersiz konumuna yerleşmesini sağlayan film, Richard Donner’ın yönettiği Superman (1978) olur. Kal-El’in yok edilen gezegeni Krypton’dan Dünya’ya gönderilip Kent ailesinin çocuğu olarak, Clark Kent adıyla yetişmesini ve Metropolis’teki Daily Planet gazetesinde çalışırken keşfettiği süper güçlerini insanlığın iyiliği için kullanmaya çalışmasını anlatan film, yalnızca Superman evreninin değil, bildiğimiz anlamıyla süper kahraman anlatılarının da kurucu filmidir. Christopher Reeve’in efsanevi performansıyla hafızalara kazındığı Superman ayrıca Gene Hackman ve Marlon Brando gibi büyük yıldızları kadrosunda barındırmasıyla, o dönem için çığır açan özel efektleriyle ve John Williams’ın unutulmaz müzikleriyle de sinema tarihinde yer etmiş bir filmdir.

İki yıl sonra gelen devam filmi Superman II’da (1980) Superman, gerçek kimliğini öğrenen Lois Lane’le birlikte olabilmek adına süper güçlerinden vazgeçer. Böylece, Dünya’nın kontrolünü ele geçirmek amacıyla Krypton gezegeninden gelen General Zod ve yardımcılarına fırsat doğar. Bu sırada hapisten kaçan Lex Luthor da General Zod’la güçlerini birleştirince, Superman yeniden pelerinini giyip gezegeni kurtarmak mecburiyetinde kalır. Daha sağlam kötü adamlarıyla dikkat çeken Superman II gişede önemli bir başarı elde eder ve bugün hâlâ tüm zamanların en sevilen Superman filmlerinden biri konumundadır. Filmin klasik süper kahraman anlatısının yanında 70’li yıllarda çekilen The Towering Inferno (1974) ve Earthquake (1974) gibi felaket filmlerini andıran bir atmosfere sahip olduğunu da ekleyelim.

Yönetmenliği yine Richard Lester’ın üstlendiği Superman III’de (1983) zengin işadamı Ross Webster, piyasadaki rekabeti ortadan kaldırıp servetine servet katmak amacıyla bilgisayar programcısı Gus Gorman’ı işe alır. Superman bu plana engel olunca Webster bu kez de Gus Gorman’a Superman’i güçten düşürmek için kriptonit bulma görevini verir. Fakat Gus’ın Superman’e karşı kullandığı elementler beklenmedik bir etki yaratır ve ortaya “kötü Superman”i çıkarır. Özellikle iyi Superman ve kötü Superman arasında hurdalıkta geçen dövüş sahnesiyle hafızamızda yer eden film, kahramanın kötücül versiyona yer veren Spider-Man 3 (2007) gibi süper kahraman filmlerine de ilham vermiştir. Buna karşılık, Superman dünyasında mizaha alışkın değilseniz, kadroya bu filmde katılan Richard Pryor’ın personasının getirdiği ton Superman III’ye ısınmanızı zorlaştırabilir.

Superman’in kuzeni Kara Zor-El kazara Dünya’ya düşen kuvvetli enerji kaynağı Omegahedron’u geri almak için Linda Lee adında bir lise öğrencisi kimliğine bürünür. Ancak Omegahedron dünyayı ele geçirmek isteyen cadı Selena’nın eline geçince Kara’nın Supergirl olarak ona karşı mücadele etmesi gerekecektir. Bu süreçte Supergirl hem bu yeni gezegenin geleneklerine alışmaya çalışır hem de kimliğini açık etmemeye dikkat eder. Christopher Reeve’li Superman filmleriyle aynı evrende geçen Supergirl (1984), kadın başkarakterli ilk süper kahraman filmi olarak bugün kült statüsündedir. Bunun yanında film, Legend (1985) ve Labyrinth (1986) gibi dönemin fantastik maceralarına benzer bir tona sahiptir.

Christopher Reeve’in kırmızı pelerini sırtına son kez geçirdiği Superman IV: The Quest for Peace’te (1987) Superman Lex Luthor’un şeytani planları yüzünden nükleer savaşın eşiğine gelen dünyayı kurtarmak için gezegendeki tüm nükleer silahları uzayın derinliklerine gönderir. Bu süreçte, Luthor’un Superman’in DNA’sını kullanarak yarattığı “Nükleer Adam”la da mücadele etmesi gerekecektir. Ancak senaryo ve kurgudaki problemler nedeniyle Superman IV: The Quest for Peace, tüm serinin en zayıf halkalarından biridir. Bir Superman filminden ziyade Cannon Films şirketinin Masters of the Universe (1987) ve Cyborg (1989) gibi düşük bütçeli aksiyonlarına benzeyen yapım, yine de Soğuk Savaş’ın son yıllarında, nükleer silahsızlanma tartışmalarının filme nasıl sızdığını görmek açısından ilginçtir.

Superman IV: The Quest for Peace’in yarattığı hayal kırıklığının ardından uzunca bir süre beyazperdeden uzak kalan Superman, Bryan Singer imzalı Superman Returns’le (2006) iddialı bir dönüş yapar. Süper kahraman anlatılarına “ciddi” bir ton katan Christopher Nolan imzalı Batman Begins’in (2005) izinden giden film, Superman’in Krypton’da geçirdiği beş yıldan sonra Dünya’ya gelip herkesin hayatına devam ettiğini, bu arada büyük aşkı Lois Lane’in de çocuk sahibi olduğunu öğrenmesiyle başlar ve neredeyse melodramatik bir anlatım benimser. Christopher Reeve’li Superman filmleri ile daha sonra gelecek Zack Snyder filmleri arasında bir geçiş niteliği taşıyan Superman Returns’ün bugün biraz gölgede kaldığını ve hak ettiği değeri görmediğini söyleyebiliriz. 

Superman Returns’ün istenen başarıyı ulaşamamasının ardından stüdyo farklı bir yöne gitmeye karar verir ve Man of Steel’le (2013) seriyi yeniden başlatır. Yönetmenliği 300 (2006) ve Watchmen (2009) gibi filmlerle dikkatleri üzerine çeken Zack Snyder’ın üstlendiği film Clark Kent’in kimlik bunalımını çocukluğundan sahneler eşliğinde ele alırken, Superman’in General Zod’la savaşını şiddet dozu daha yüksek aksiyon sekanslarıyla işler. Christopher Nolan’ın Dark Knight Üçlemesi’nin yaklaşımını benimseyen film karanlık atmosferiyle, Alien (1979) ve The Matrix gibi bilimkurgulardan esintiler taşıyan tonuyla etkileyici bir dünya kursa da, iyilik-kötülük arasındaki etik muğlaklığı derinleştirmek ya da Superman’e güncel bir politik bakış getirmek açısından sınıfı geçememiştir. Aynı zamanda genişletilmiş DC Comics Evreni’ni başlatan film olan Man of Steel, Superman’i yeni bir kuşak için yeniden tanımlayan film olur.

Çizgi romanlarda defalarca bir araya gelseler de beyazperdede daha önce yolları kesişmeyen Batman ile Superman, Batman v Superman: Dawn of Justice’te (2016) karşı karşıya gelir. Superman’in küresel bir tehdit olarak görüldüğü bir ortamda başlayan filmde Lex Luthor Batman’i ona karşı kışkırtırken, bir yandan da Superman’i ortadan kaldırabilecek Doomsday’i yaratmıştır. Superman ile Batman arasındaki iktidar mücadelesi, nihayetinde dünyayı büyük bir yıkımla karşı karşıya bırakacaktır. Senaryosu The Dark Knight Returns çizgi romanından esinlenen Zack Snyder imzalı Batman v Superman: Dawn of Justice, Henry Cavill’ın karşısına Batman rolünde Ben Affleck’i yerleştirirken, Wonder Woman karakterini hikâyeye dahil etmesiyle Justice League’in de önünü açar. Kurduğu görkemli çatışmanın altını yeterince dolduramamakla eleştirilse de Snyder’ın filmi günümüzdeki “karanlık” süper kahraman anlatısı geleneği açısından kritik bir öneme sahiptir.

Superman’in fedakârlığı sayesinde insanlığa inancı tazelenen Bruce Wayne, yeni müttefiki Wonder Woman’ın desteği ve Aquaman, Cyborg ve The Flash gibi üyelerin katılımıyla yeni bir ekip kurar ve Dünya’yı yok etmeye çalışan Steppenwolf’a karşı zorlu bir mücadeleye girişir. Geniş oyuncu kadrosuyla büyük beklenti yaratan Justice League’in çekimleri sırasında kızı intihar eden Zack Snyder yönetmenliği Joss Whedon’a devretmiş, bu değişikliğin de etkisiyle Justice League bütünlükten yoksun, tutarsızlıklarla malul, Batman v Superman: Dawn of Justice’in (2016) ciddi tonundan uzak bir film olarak kalmıştır. Ayrıca devasa bütçeye rağmen özel efektlerin yetersizliği alay konusu olur. Yine de film, Marvel’ın bir dizi kahramanı bir araya getiren Avengers ekolüyle akraba olması açısından ilginçtir.