Ridley Scott’ın 1982 tarihli filmi Blade Runner, cyberpunk alt türünü sinemaya taşıması ve yarattığı etkiyle sinema tarihinin kült klasiklerinden birisi. Mekân tasarımlarından atmosfer algısına, kurduğu distopik gelecek tahayyülünden insan doğasını didikleyen felsefi zeminine çok farklı biçimlerde derin etkiler yaratmış bir yapım Blade Runner. Orijinal filmin değerinin zamanla keşfedilmesi ve etrafında oluşan hayran kitlesinin de etkisiyle bu evren yıllar sonra gelen Blade Runner 2049 ile yeni bir faza geçti. Bu filmin tanıtım sürecinde yayınlanan kısa filmler ve ardından gelen dizilerle birçok Blade Runner yapımı seyirciyle buluştu ve hikâye akışı genişlemeye devam etti.
Bu genişleme önümüzdeki dönemde gösterime girecek ve Blade Runner 2049’un dünyasını takip edecek Blade Runner 2099’la da sürecek. Elbette izlenecek yapım sayısı arttıkça bu yapımları hangi sırayla izlemek gerektiği de yerinde bir soru hâline geliyor. Bu rehber içerikte hem bu soruya cevap olmaya çalışıyor hem de Blade Runner dünyasına derinlemesine dalmak isteyenler için yapımlara dair temel bilgileri toparlıyoruz. Bilimkurgu anlatılarına merakınız varsa ve hâlâ Blade Runner evrenine yeterince aşina değilseniz ya da bu evrendeki eksiklerinizi kapatmayı düşünüyorsanız şimdi tam zamanı. Zira Blade Runner 2099 çılgınlığı başladığında bu derin dünyaya hâkim olmak keyfinizi fazlasıyla artıracaktır.
Blade Runner serisi kronolojik olarak hangi sırayla izlenmeli?
Blade Runner serisi içerisinde birçok yapım seyirciyle buluşmuş durumda. Bu yapımları izlemenin en doğru yolunun ise hikâye akışına göre kronolojik olarak ilerlemek olduğunu söyleyebiliriz. 1982 yapımı orijinal film sonrası gelen diğer yapımlar belirli bir tarihsel akışı takip ettiğinden bu evrenin nasıl evrim geçirdiğini takip etmek için kronolojik düzen daha doğru bir tercih olacaktır. Resmî olarak Blade Runner serisinde yer alan tüm yapımları zamansal akışa göre şu sırayla izleyebilirsiniz:
- Blade Runner
- Blade Runner: Black Out 2022
- Blade Runner: Black Lotus
- 2036: Nexus Dawn
- 2048: Nowhere to Run
- Blade Runner 2049
- Blade Runner 2099
Blade Runner (1982)
Her şey onunla başladı. Ridley Scott’ın yönetmenliğinde 1982 yılında seyirciyle buluşan orijinal Blade Runner (1982) yalnızca onu takip eden filmlerin değil, cyberpunk olarak anılan türde üretilmiş her sinematik anlatının arkasındaki kaynak oldu. Dolayısıyla bu listede yer alan tüm yapımlardan önce uğramanız gereken orijinal kaynak bu film. Bilimkurgu edebiyatının ustalarından Philip K. Dick’in Androidler Elektrikli Koyun Düşler mi? adlı romanından uyarlanan Blade Runner, distopik bir gelecekte, biyolojik insanlarla sentetik insanlar arasındaki farkın ayırt edilemediği bir zamanda geçer. Eğer Blade Runner’a aşina değilseniz başlarda, bir bilimkurgu filmine göre düşük temposu ve ele aldığı ağır konular sebebiyle yabancılık çekmeniz oldukça olası. Malum, bilimkurgu denince çoğumuzun aklına aksiyon sinemasıyla birleşmiş bir anlatı yapısı geliyor. Blade Runner kesinlikle bunlardan birisi değil. Film sizi bir atmosferin içine çekip ana karakterinin hakikate dair merakının peşine düşüyor. Dolayısıyla biraz sabır gösterip filmin sizi götüreceği tekinsiz yollara çıkmaya hazırsanız Blade Runner tam size göre.
Cyberpunk 2077 oyununu oynayıp beğendiyseniz, son dönemde iyice popülerleşen yapay zekâ anlatılarına ilginiz varsa ya da Ghost in the Shell (1995) ve Akira (1988) gibi animeleri seviyorsanız Blade Runner kesinlikle izleme listenizde olmalı. Ama şunu eklemekte de fayda var: 1982 yılında vizyona giren Blade Runner’ın senaryodaki finali stüdyo tarafından değiştirilmiş ve anlatı farklı yönlere çekilmişti. Filmin vizyondaki başarısızlığını buna bağlayanların sayısı da az değildir. Bundan rahatsız olan yönetmen Ridley Scott yıllar sonra, 1992 yılında yeni bir Yönetmen Kurgusu versiyonu yayınladı ve filmi kafasındaki esas hâline kavuşturdu. Şu an Prime Video’da gösterimde olan Blade Runner burada da Yönetmen Kurgusu versiyonuyla seyirciye sunuluyor.
2036: Nexus Dawn (2017)
Filmin otuz beş yıl sonra çekilen devam filmi Blade Runner 2049’u merakla bekleyen hayranlara film vizyona girmeden önce seyirciyi filmin dünyasına hazırlayan üç kısa film sunulur. Bunların ilki olan 2036: Nexus Dawn’da (2017) devam filminin on yıl öncesine gideriz. Ridley Scott’un oğlu Luke Sott’un yönettiği Jared Leto’nun canlandırdığı Niander Wallace karakteri, “replikant”larla ilgili yeni fikirlere sahiptir.
Günümüzde iyice yerleşik bir hâl almış bağlantılı sinematik evrenlerin işlevini düşünürseniz bu kısa filmi izlemek sizi Blade Runner evreni için çok daha yetkin bir hâle getirecek. Zira bu film, Blade Runner 2049 için oldukça kritik bir karakter ve etrafındaki hikâyeye dair önemli detaylar barındırıyor. Ayrıca replikantlar ve insanlar arasındaki ilişkinin Blade Runner için önemini de düşünürsek bu film kısa ama can alıcı bir etki yaratmayı başarıyor. İzlerken Alex Garland imzalı Ex Machina’dan (2015) bazı anları hatırlamak fazlasıyla mümkün.
Öte yandan hikâyeyi takip edebilmeniz için bu kısa filmleri izleme mecburiyetiniz de yok kesinlikle. Bu filmlerin Blade Runner hayranlarının yıllardır süren bekleyişine biraz derman olmak için üretildiğini akılda tutmakta fayda var. Siz kendinizi o hayranlardan biri olarak tanımlıyorsanız doğru yerdeseniz, aksi takdirde bu kısa filmleri geçmeniz size bir şey kaybettirmeyecektir.
2048: Nowhere to Run (2017)
Seyirciyi Blade Runner 2049’un dünyasına hazırlayan kısa filmlerden ikincisi 2048: Nowhere to Run (2017) ise devam filminde yer alacak bir başka karakteri, Dave Bautista’nın hayat verdiği Sapper Morton’ı tanıtır. Olaylar bu kez filmden bir yıl öncesinde geçer ve Morton’ın bir anne ve kızını korumaya çalışmasını takip eder. Altı dakika süren bu kısa filmin yönetmenlik koltuğunda da Luke Scott oturmuştur. Devam filminin yönetmenliğini üstlenen Denis Villeneuve’ün bu kısa filmlere doğrudan bir katkısı olmasa da seçilen yönetmenlerde ve filmlerin genel tasarımında söz sahibi olduğu da açıktır.
Filmde Sapper Morton’a dair ilginç detayların yanı sıra Blade Runner evreni için her zaman kritik olan mekân tasarımına dair etkili bir örnek görüyoruz. Blade Runner yolculuğuna çıktıysanız bu kısa filme de uğramak size hem önemli bir karakterin geçmişine dair detaylar sunacak hem de Blade Runner atmosferinin puslu havasına dair küçük bir örnek sunacaktır.
Blade Runner: Black Out 2022 (2017)
Aynı kapsamda üretilen üçüncü kısa filmse anime türünde bir yapım olur: Blade Runner: Black Out 2022 (2017). Önemli anime yönetmenlerinden Shinichiro Watanabe’nin imzasını koyduğu yapım 2022 yılında geçer ve orijinal Blade Runner evrenini takip eder. Yaşanan kapsamlı bir güç kesintisinin sonuçlarını izlediğimiz on beş dakikalık kısa film, cyberpunk türünde sayısız eserin üretildiği anime alanıyla Blade Runner’ı birleştirir. Özellikle cyberpunk türüne ait bilgisayar oyunlarına ya da animelere aşinaysanız bu kısa filmi asla kaçırmamalısınız. 2036: Nexus Dawn ve 2048: Nowhere to Run oldukça kısıtlı, iştah artırıcı niteliğinde bir görev üstlense de Blade Runner: Black Out 2022 anlattığı hikâyenin kapsamıyla evrene çok ciddi bir katkı yapıyor. Animenin cyberpunk estetiğiyle uyumu da zaten ortada. Blade Runner: Black Out 2022 kesinlikle bu listenin olmazsa olmazlarından biri.
Blade Runner 2049 (2017)
Blade Runner hayranlarının bir devam filmine kavuşması tam otuz beş yıl sonra, 2017 yılında vizyona giren Blade Runner 2049’la olacaktır. Çağımızın vizyoner sinemacılarından Denis Villeneuve’ün yönetmenliğinde, ilk filmdeki rolüyle evrene geri dönen Harrison Ford’un yanı sıra Ryan Gosling’in başrolde yer aldığı film 2049 yılında geçer. Pek çok yeni karakterin de anlatıya eklenmesiyle evrenin çok daha geniş bir perspektifte ele alındığını görürüz. Filmin özünde yine bir arayış olduğundan orijinal filme benzer biçimde bir “blade runner”ın replikantları arama yolculuğuna tanık oluruz. Bu esnada evrenin otuz yılda nasıl dönüşümler geçirdiğine ve ilk filmin sorduğu soruların devamına tanıklık ederiz.
Yeni filmde replikantların dünyasına çok daha “içeriden” bir gözle bakıyoruz ve film aradan geçen zamanı bu durum lehine kullanıyor. Ana de Armas’ın canlandırdığı holografik yapay zekâ Joi ve replikantlara sahte anılar yükleyen Ana Stelline gibi yeni karakterler de filmin insan olmak ve kimlik üzerine sorgulamalarına önemli katmanlar ekliyor. Filmin yapay zekâya ve bilimkurgu anlatılarına dair yeni sözler ürettiği kesin. Bilhassa Her (2013) ve A.I. Artificial Intelligence (2001) gibi yapay zekâ anlatılarına ilgiliyseniz Blade Runner 2049 size aradığınızı fazlasıyla verecek.
Blade Runner: Black Lotus (2021)
Devam filminin ardından gelen animasyon dizisi Blade Runner: Black Lotus’la (2021) birlikte bu evrende anlatılacak çok hikâye olduğu ve bu potansiyelin hızla hayata geçirileceği kesinleşmiş oldu. Kenji Kamiyama ve Shinji Aramaki imzası taşıyan bu animasyon, seyircisini iki filmin arasında bir döneme, 2032’ye götürüyor. Serinin imzası hâline gelmiş cyberpunk estetiğini ve distopik gelecek algısını sürdüren dizi getirdiği hem içeriksel hem de biçimsel yeniliklerle kesinlikle dikkate değer bir iş.
Devam filmi öncesi seyirciyle buluşan kısa anime Blade Runner: Black Out 2022’de anlatılan büyük kesintiden on yıl sonrasında geçen bir hikâyeyi ele alan dizi bu kez kadın bir replikantı hikâyenin merkezine yerleştiriyor. Bu da Blade Runner evreninde replikantlara daha yakından bakan anlatılara rastlayacağımız yönündeki algıyı destekleyen bir tercih. Zira Blade Runner 2049’un seriye yaptığı katkıların başında replikantları ötekileştirmek yerine seyirciyi onlarla empati kurmaya yönlendirme arzusu geliyor. Blade Runner: Black Lotus 13 bölümlük bir dizi olarak bu evrene ciddi bir hacim katıyor ve serinin meraklılarının ilgisini fazlasıyla hak ediyor.
Öte yandan şunu da belirtmek gerek: Blade Runner: Black Lotus serideki diğer yapımlardan estetik ve genel anlatı olarak bir miktar ayrılıyor. CGI’la üretilmiş bir anime olan ve bu türün kendine has özelliklerini barındıran bu yapım, Blade Runner evreninde alışık olduğumuz melankolik ortam ve aksiyon konusunda ekonomik yaklaşım gibi özellikleri pek barındırmıyor. Blade Runner: Black Lotus’un hikâyenin derinliği ve atmosferin gücü açısından hayranların eleştirisine maruz kaldığını da belirtmekte fayda var. Bu anime dizisi esas hikâyede ana unsur olmayan bir anlatı olduğundan izleyip izlememenin tamamen sizin anime sevginize kaldığını söyleyebiliriz.
Blade Runner 2099 (???)
Blade Runner hayranlarının merakla beklediği yeni yapım ise bir live-action dizi: Blade Runner 2099. Orijinal filmlerin dünyasını takip edecek ve Blade Runner 2049’dan elli yıl sonrasına odaklanacak dizinin başrollerinde Hunter Schafer ve Michelle Yeoh yer alacak. Dizinin ne zaman gösterime gireceği henüz açıklanmamış olsa da bu yılın son bölümünde Prime Video’da seyirciyle buluşması bekleniyor. Dizinin kaçak bir insanla bir replikantın ortaklığına dayanan bir hikâyesi olacağı da biliniyor. Çekimlerinin yakın zamanda tamamlandığı dizinin Blade Runner’ın estetik ve içeriksel dünyasına nasıl yaklaşacağı ise şimdiden büyük merak konusu. Her şekilde seriyi merakla takip edenlerin ve bilimkurgu meraklılarının yolunu gözlediği bir yapım olan Blade Runner 2099’un varoluşları üzerine kafa yoran yeni replikant karakterleri hayatımıza sokacağı da yüksek ihtimal gibi görünüyor. Hep beraber bekleyip göreceğiz.
